Mardin'in eski kentinde bir sabahı en iyi anlatan ses, bakırcı çekicinin metale vuruşu. Cumhuriyet Caddesi'nin aşağısına inen dar sokaklarda bakırcılar ve tarihi çarşılar hâlâ işliyor; bakır kaplar, yağ kokulu sabun kalıpları ve çuval çuval baharat aynı geçitte yan yana duruyor. Kenti bu çarşılardan başlayarak tanımak, medreselerin ve taş konakların neden bu yamaca kurulduğunu da anlamayı kolaylaştırıyor: buralar yüzyıllar boyunca Mezopotamya ovasıyla dağlar arasındaki ticaretin durağıydı. Doğu Anadolu'nun yüksek ovasından inen biri için de gezinin kalanı bu çarşı dokusunun etrafında örülüyor.
Muş ile Mardin arasında kuş uçuşu 190 kilometre var.
Aradaki mesafe kısa görünse de havayoluyla yapılan planlarda iki şehir çoğunlukla Pegasus'un İstanbul'daki Sabiha Gökçen aktarması üzerinden buluşuyor; takvimin el verdiği bazı günlerde listede başka aktarma noktaları beliriyor. Yerde geçen ara süre seçilen kombinasyona göre birkaç kat değişebildiği için, uçuşun kara yoluna göre gerçekten zaman kazandırıp kazandırmadığını bilet seçerken hesaplamak gerekiyor. Tarih tarih bu bekleme sürelerini görmek için Seyfly arama formu bağlantıları bir arada listeliyor. Muş'un kışı sert; kar, buz ve tipi aralıktan marta kadar kalkışları geri atabildiğinden bu dönemde geniş bir aktarma payı seçmek daha güvenli; olası bir değişiklik için bilet değişikliği koşullarını önceden okumak iyi olur.
Muş Ovası'ndan Mardin yamacına
Muş Sultan Alparslan Havalimanı (MSR), Murat Nehri'nin suladığı ovanın içinde ve kentin doğu tarafında kalıyor; merkezle arasındaki 13 kilometrelik yolu taksi yirmi dakikaya varmadan alıyor, servis ve kiralık araç da var. Kalkıştan önce bir saat ayırabilenler ovadaki Tarihi Murat Köprüsü'ne uğrayabilir; Selçuklulardan kalma, yüz kırk metreyi aşan bu taş köprünün kemerleri üzerinden bugün de geçiliyor.
Mardin tarafında iniş, adını Nobel ödüllü bilim insanı Aziz Sancar'dan alan MQM kodlu terminale yapılıyor. Pist kentin güneybatısında, Kızıltepe'ye giden yolun yanında; eski şehre yaklaşık 20 kilometre var ve taksiyle bu, yirmi beş dakika kadar demek. Servis ve kiralama ofisleri de yolcuyu karşılıyor.
Çarşılar, medrese ve Dara
Çarşı yürüyüşünün doğal devamı, yine merkezde kalan Şehidiye Medresesi. Artuklu döneminden kalan bu yapı ince minaresiyle uzaktan seçiliyor; çarşının kalabalığından sonra avlusunda geçen birkaç dakika, eski kentin sessiz yüzünü gösteriyor.
İkinci gün şehrin dışına çıkmak gerekiyor. Kentten güneydoğu yönünde otuz kilometre kadar gidince ulaşılan Dara Antik Kenti, Roma'nın doğu sınırındaki bir garnizon kenti; kayaya oyulmuş mezarları, sarnıçları ve yer altı yapılarıyla Mardin'in tümüyle farklı bir katmanını ortaya çıkarıyor.
Üçüncü bir gün kalanlar için seçenekler bol. Kente yalnızca beş kilometre uzaklıktaki Deyrulzafaran Manastırı tarihi taş yapısıyla yarım günlük bir çıkış; doğuda, yaklaşık altmış kilometre ötedeki Midyat ise taş konakları ve telkari denen ince gümüş işçiliğiyle biliniyor. Kuzeydoğudaki Savur, bağ bahçeleri arasındaki taş evleriyle daha sakin bir alternatif.
Gezi için en elverişli zaman ilkbaharın mart-mayıs dönemi ile eylül-kasım arası. Temmuz ve ağustosta sıcaklık sıkça kırk derecenin üstüne çıktığından çarşı ve medrese ziyaretlerini sabahın erken saatine, Dara'yı ise akşamüstüne bırakmak gerekiyor.
Bulgur, kıyma ve kuru erik
Mardin sofrasında iki tabak öne alınabilir:
- İkbebet, bulgurla kıymanın birleştiği yerel içli köfte
- Alluciye, etin kuru erikle buluştuğu ekşi-tatlı bir tencere yemeği
İkbebet, bölgenin içli köfte geleneğinin Mardin yorumu; dış kabuk bulgurdan, iç harç kıymadan hazırlanıyor. Alluciye ise kuru eriğin ekşiliğini etin yağıyla dengeleyen bir tencere yemeği ve Muş'un çorti aşına ya da eski kaşarına alışkın bir damak için şaşırtıcı bir karşılaşma. Çarşıdan dönüşte bıttım sabunu ile badem şekeri, bakır bir cezve kadar yer kaplamayan iki hediyelik.
